आकाशी झेप घे रे …

अमेरिकेत नोकरी करीत असताना माझा एक अवलिया गोरा मित्र होता. एरिक नाव आहे त्याचं. त्याची आणि माझी वेव्हलेंग्थ चांगली जुळली. इतर अमेरिकन गोरे, परिचित झाले होते पण मित्र ह्या श्रेणीत बसत नव्हते. तर हा एरीक एक संगीत ह्या विषयाचा पदवीधर होता. पण तो आमच्या कंपनीत प्रोग्रामर म्हणून काम करत होता. अमेरिकेनं लोकांचं हे एक वैशिष्ट आहे, ते वेगळ्याच विषयाचे पदवीधर असतात पण भलत्याच फिल्ड मध्ये नोकरी करतात. एरिकची बायको हि जपानी आहे आणि ते दोघे कॉलेज मध्ये असताना भेटले.ती एक उत्कृष्ट पियानो वादक आहे तर एरीक व्हायोलिन वादक आहे. तर ते दोघे कुठे खाजगी कॉन्सर्ट असले कि त्यात भाग घेतात. त्यामुळे त्यांना संगीताचं शिक्षण चालू राहतं आणि अतिरिक्त उत्पन्न पण मिळतं. एरिकची बायको खाजगी शिकवण्या घेत असते. ह्या एरिकनेच मला पाश्चात्य संगीताची आवड लावली. तो मला Wagnar , Bethoven , Mozart ह्यांच्या ध्वनी मुद्रिका ऐकायला देत असे. एरीक कडे त्यांचा मोठा संग्रह होता. एरीक आमच्या ग्रुप मध्ये एकमेव अमेरिकन होता जो जेवणाचा डबा आणायचा. आम्ही एकत्र जेवायला बसायचो. मला एरिकचा डबा उघडला कि बघायला आवडायचा. त्याची जपानी बायको सुंदर रचून जेवण द्यायची. जशी रांगोळी घातल्या सारखी. त्यात सुशी वगैरे पदार्थ असायचे.

तर हा एरीक पायलट बनण्याचं ट्रेनिंग घेत होता आणि उत्तीर्ण पण झाला होता. ट्रेनी पायलटचा परवाना त्याला मिळाला होता. बहुतेक शनिवार, रविवार तो ट्रेनिंग घेण्यासाठी जात असेल. त्याने मला एकदा विचारले “तुला माझ्याबरोबर विमानात बसून उड्डाण करायला आवडेल का?”. मी त्याला पुढचा मागचा विचार न करता होकार दिला. कोणतंही साहस म्हटलं कि माझ्या अंगात उत्साह संचारतो. तर आम्ही एक शनिवार उड्डाणासाठी ठरवला. अर्थात मी अलकाला घरी आल्यानंतर सांगितलं. ऑफिस मध्ये नंतर सगळ्या ग्रुपला बातमी पोचली. एकाने मला विचारले “तू वेडा आहेस कि काय, तुझ्या कडे जीवन विमा आहे कि नाही ह्याची खात्री कर” वगैरे वगैरे. काहींना चेष्टा करायची होती तर काहींना खरोखर काळजी वाटत होती.काळजी करण्याचं कारणही खरंच होतं. हा एरिक बऱ्याच वेळा पॅनिक व्हायचा. आमची कंपनी होम मॉर्टगेज मध्ये होती. सगळं काम कॉम्पुटर वर चालायचं. शंभर टक्के ऑटोमेशन होतं. काही वेळा मर्फीच्या नियमाप्रमाणे (Anything that can go wrong will go wrong ) प्रोग्रॅम बंद पडायचे. असं झालं कि धंद्यावर परिणाम व्हायचा. असा व्यत्यय प्रलंबित असला तर आमचे गिर्हाईक आमच्या प्रतिस्पर्धकाकडे जायचे. असे झाले कि एरिकने पॅनिक बटन दाबलेच म्हणून समजायचे. तो टेन्स होऊन इकडे तिकडे पळत सुटायचा. त्याचा तणाव तो इतरांना ट्रान्स्फर करायचा. एरिकचा हा स्वभाव ऑफिस मध्ये सुपरिचित होता. असो.
तर तो शनिवार उगवला, मी आपला उत्साहित होतो. आम्ही दुपारी तीनच्या सुमारास घरून निघणार होतो. एरिकचा मला सकाळी सकाळीच फोन आला. तो मला विचारात होता ” Mind if I take a rain check on the flight?”. मला रेन चेकचा अर्थ काही माहित नव्हता. मला वाटले कि आज पाऊस पडण्याची शक्यता असेल म्हणून आज नको म्हणत असेल. मी त्याला म्हणालो “अरे मित्रा, बाहेर तर चांगलं ऊन पडलंय, तू पावसाचं काय बोलावयास लागला?”. असा संवाद बराच वेळ चालल्यावर तो म्हणाला कि आजचा प्रोग्रॅम आपण नंतर कधीतरी करू.  असे बरेच वाक्यप्रयोग अमेरिकेत असताना शिकायला मिळाले. सोमवारी ऑफिस मध्ये गेल्यावर मी त्याला भेटलो तर त्यांनी मला “रेन चेकचा” अर्थ सांगितला.

काही दिवसानंतर एका वीकएंडला शेवटी तो दिवस उगवला. एरीकच्या कारमध्ये बसून आम्ही गेलो. त्याच्या कडे एक लाख मैल चालवलेली दोन दरवाजांची फॉक्स वॅगन Pasat कार होती. त्याच्या कडे एक कुत्री होती. त्या कुत्रीचे केस सगळीकडे पसरलेले असायचे. मागच्या सीटवर पेपरची रद्दी पडलेली असायची. त्याला मुलबाळ नव्हतं त्यामुळे तो अजागळासारखा राहायचा. त्या गाडीचा पण एक किस्सा त्याने आम्हाला सांगितला होता. ती गाडी विकून त्याला नवीन गाडी घ्यायची होती. अमेरिकेत अशी जुनी गाडी देखील तिथले विध्यार्थी विकत घेतात. पण त्याची गाडी काही विकली जाईना. म्हणून त्यांनी अमेरिकेतल्या युनाइटेड वे नावाच्या NGO ला देणगी म्हणून देण्या साठी फोन केला. त्यांनी कार बद्दलची माहिती विचारली. कारचं मायलेज ऐकून पलीकडची व्यक्ती म्हणाली, आम्ही कार स्वीकारू पण एका अटीवर. एरिकला कळेना कि हि लोकं अट आणि कसली घालतायेत. पलीकडची व्यक्ती म्हणाली, कार टो (tow ) करायचे पैसे तुम्हाला द्यावे लागतील!!

आम्ही ग्विनेट काऊंटी विमान तळावर गेलो. तिथे एरिकने त्याच्या कोचशी माझी ओळख करून दिली. आम्ही सेसना कंपनीच्या दोन सीटर विमानात बसलो. एरिकने मला हेडफोन घालण्यास सांगितले. आम्हा दोघातील संभाषण आता ह्या हेडफोन द्वारेच करायचं होतं. आम्ही त्या छोट्या एअर पोर्टवर टेक ऑफ साठी सज्ज झालो. कंट्रोल टॉवर वरून निर्देशल्या प्रमाणे आम्ही धाव पट्टीवरून अति वेगाने atlanta_skylineनिघालो आणि काही वेळातच हवेत (ऐरबॉर्न) उड्डाण केले. सेसना हे एक लहान विमान असल्यामुळे, विमान छोट्या ढगातून जरी गेले तरी विमान वर खाली होते. प्रवासी विमानात आपण खूप मोठ्या टेर्बलन्स मधून गेलो तरच आपल्याला धक्के जाणवतात. तसेच सेसना विमानातून खाली पाहिल्यावर भीती वाटते. एरीक मला खालच्या प्रदेशाबद्दल सांगत होता. आम्ही अटलांटा डाउन टाऊन वरून जायचे ठरवले. हि ९/११ पूर्वीची गोष्ट आहे. त्याकाळी कुठलेच प्रतिबंध नसायचे. आता डाउनटाऊन वरून जाण्यास मनाई असेल. आम्ही डाउनटाऊन मधल्या गगन चुंबी इमारतीवरून जात होतो. तो एक अतिशय रोमहर्षक अनुभव होता. आपण रस्त्यावरून डाउनटाऊन मध्ये फिरत असतो आपण खूप खुजे असल्याचा अनुभव त्यावेळी येतो. परंतु जेंव्हा आपण २-3 हजार फुटांवरून तेच दृश्य बघत असतो तो अनुभव “I am on टॉप” असाच असतो. आपण एकाद्या हिमशिखरावर चढाई केल्या नंतर खाली बघतो त्यावेळी आपल्याला जसं वाटतं तसाच अनुभव असतो तो.

आमच्या कंपनीचं मुख्यालय अटलांटा डाउनटाऊन मधेच आहे. एरिकने ती बिल्डिंग मला दाखवली. आम्ही CNN , ब्रेव्हस (अटलांटाची बेसबॉल टीम) चे टर्नर स्टेडियम पहिले . डाउनटाऊन वरून २-३ फेऱ्या मारून आम्ही निघालो. आता एरीक मला म्हणाला कि आपण “टच आणि गो” करूयात. हि काय भानगड आहे मला माहित नव्हते. आपण काय काय करू ह्याची पूर्वकल्पना मला नसल्यामुळे सगळेच नवीन होते. मी म्हणालो चालेल. आम्ही फलटण किंवा फुल्टन(Fulton ) काऊंटी एरपोर्टच्या दिशेने निघालो. तो तिथल्या कंट्रोल टॉवरशी संवाद साधत होता. मला तेही ऐकू येत होते. कंट्रोल टॉवर वरून इतर विमानांना देण्यात येणारी सूचना पण आपल्याला ऐकू येत असते. आम्ही फलटण काऊंटी एरपोर्टच्या धावपट्टीवर उतरलो आणि वेग कमी न करता टेक ऑफ करण्यासाठी पुन्हा वेग वाढवत निघालो. ह्याला Touch and Go म्हणतात असे एरिकने मला सांगितले. आम्ही परत हळू हळू उंची गाठू लागलो. सेसना विमान तेरा हजार फूट पर्यंत उडू शकते. त्याला एकच इंजिन असते. एक इंजिन निकामी झालं तर त्याला ग्लायड करून रस्त्यावर उतरवता येते. एरिकला त्याची कल्पना होती कि नाही माहिती नाही. कदाचित पायलट ट्रेनिंगचा तो पार्ट असेलही. आम्ही आता लेक लेनियरच्या दिशेने निघालो होतो. हेडफोन वरून एक पायलट कंट्रोल टॉवरला विचारत होता, “मी कुठे आहे मला माहित नाही, कृपया मला गाईड करा”. हे एरिकने ऐकले व तो म्हणाला “OMG , this idiot has lost his way, please look around if you see a plane around you”. मला माहिती नव्हते कि आकाशात पण असे पायलट असतात कि ज्यांना डिरेक्शन हवी असते. आपण भारतात गाडी रस्त्याच्या साईडला घेऊन गावातल्या माणसाला रस्ता विचारू शकतो, पण अमेरिकेतील रस्त्यावर पण तसे करता येत नाही तर हवेत उडत असताना “काय करायचं” हे विचारायची पाळी येऊ शकते ह्याचा विचार देखील करवत नव्हता. एरीक पॅनिक झाला होता पण स्वतःच विमान नीट उडवेल ह्याची खात्री होती. आता तो दिशा हरवलेला पायलट जोरात येऊन Aerial_Lanierआम्हाला धडकेल कि काय अशी शंका मनात येऊन गेली. कंट्रोल टॉवरची व्यक्ती त्या पायलटला काही प्रश्न विचारून खात्री करून घेत होती कि तो नक्की कुठे आहे, किती उंचीवरून चालला आहे. एक गोष्ट आम्हाला कळली कि तो आमच्या विमानापेक्षा कमी अल्टीट्युड वरुन विमान उडवीत होता. त्याला कंट्रोल टॉवरने योग्य ती सूचना केली आणि आमची सुटका झाली. लेक लेनिअर हे जॉर्जियाच्या उत्तरेकडे असलेले एक जलाशय आहे. चट्टाहूची नदीवर बांधलेल्या बुफर्ड डॅम मुळे झालेलं हे एक विस्तीर्ण जलाशय आहे. ते ३८ हजार एकर विस्तारलेलं आहे. आम्ही त्या जलाशयावरून फेऱ्या घेतल्या. अतिशय सुंदर असं दृश्य होतं ते. मी कधीही कल्पना केली नव्हती कि मी एका छोट्या विमानातून एका अमेरिकन मित्रा बरोबर आकाशात मुक्त पणे विहंग करिन. मला हे सगळं स्वप्नवत वाटतं होतं. विमानातल्या कॉकपीट विषयी मी फारशी माहिती घेतली नाही. विमान बाहेरची शोभा बघण्यातच मी मग्न झालो होतो. क्षणभर मी सगळं विसरून गेलो होतो. आम्ही परत ग्विनेट काऊंटी विमान तळाच्या दिशेने निघालो. एरिकने व्यावसायिक पायलट करतात तसे लँडिंग केलं. आमची आकाश भरारी अगदी छान झाली होती. आज वीस बावीस वर्षांपूर्वीची घटना जशीच्या तशी आठवली.

 

Advertisements

फॉर हियर, ऑर टू गो

हा लेख मराठीत आहे पण त्याचं शीर्षक इंग्रजी आहे. मध्यंतरी कुठेतरी वाचण्यात आलं होतं कि सई परांजपे, इंग्रजी नावं असलेले सिनेमे किंवा नाटकं बघत नाहीत म्हणून. लेखक,नाटकाचे नावं मराठी ठेवू शकत नाही इतका कर्म दरिद्री असेल तर त्यांच्या नाटकाची पातळी काय असेल असं काही तरी सुचवायचं असेल त्यांना. असो. ह्या लेखाचं शीर्षक इंग्रजी सोडून इतर कोणत्याही भाषेत असू शकत नाही. त्याचं कारणही तसेच आहे.
तर ह्या शीर्षकाबद्दल थोडी प्रस्तावना देणं उचित ठरेल. माझ्या अमेरिकेतल्या वास्तव्यात वरील वाक्य असच एकदा अकस्मात येऊन टोचलं होतं. अमेरिकेत मॅक डोनाल्डस किंवा बर्गर किंग अश्या तत्सम फास्ट फूड रेस्तरॉ मध्ये मी पहिल्यांदा गेलो तेव्हाची गोष्ट. मी अमेरिकेतल्या शिस्ती प्रमाणे रांगेत उभा होतो. माझा नंबर आल्यावर एका जाड कृष्णवर्णीय बाईने मला विचारले, मला काय ऑर्डर करायचे ते. मी घाबरत घाबरत ऑर्डर दिली. आमचं इंग्रजी आधीच अगदी बेताचं आणि समोर ती अगडबंब बाई आपल्या कृष्णवर्णीय लोकांच्या उच्चारात (अक्सेंट ला हाच मराठी पर्यायी शब्द असावा) खेकसत होती. ते इंग्रजी उच्चार नुसतेच समजण्यात अवघड असतात असे नाही तर ती लोकं नेमकी कोणती भाषा बोलत आहे ह्याचा अंदाज घ्यावा लागतो. अमेरिकेतली इंग्रजी भाषाशैली हि कोकण किनारपट्टीवरील कोकणी भाषेप्रमाणे काही शेकडो मैलानंतर बदलत असते.  न्यूयॉर्क मधल्या यांकीजच्या इंग्रजी भाषेचे शैली आणि उच्चार वेगळे, अलाबामा मधल्या गोऱ्या लोकांची इंग्रजी भाषेचे शैली आणि उच्चार वेगळे असो. आफ्रिकन अमेरिकन लोकांची इंग्रजी अबोध आहे. अर्थात ओबामा आधुनिक आणि उच्च शिक्षित अमेरिकन असल्यामुळे आपण त्याची इंग्रजी समजू शकतो.
ऑर्डर घेतल्यानंतर तिने मला वरील शब्दात विचारले, “फॉर हियर, ऑर टू गो”. मला बुद्धीला कितीही ताण दिला तरी black_ladyती काय विचारते ह्याचा उलगडा होईना. मी आपला सॉरी?, सॉरी? म्हणत केविलवाण्या चेहऱ्याने तिचं इंग्रजी समजून घ्यायचा प्रयत्न करीत होतो. मला अक्षरशः घाम फुटला पण तिने दुसऱ्या प्रकारे तोच प्रश्न मला विचारायचा प्रयत्न केला नाही, आता ह्या अमेरिकन लोकांचा एक समज असतो कि आपली लिंगो हि जगात सर्वज्ञात भाषा आहे आणि ती सर्वानाच समजलीच पाहिजे. माझ्या डोळ्या समोर अंकल सॅम उभा राहिला. जसा काही तो बोट दाखवून विचारात होता “तू अमेरिकेत राहण्यासाठी आला आहेस कि परत जाण्यासाठी?” मी एक सर्व सामान्य भारतीय, एच १ व्हिसा वर अमेरिकेत कायदेशीर रित्या इमिग्रेशन करून आलो होतो. तर हि बयाअशी उलट तपासणी का घेत आहे हेच कळेना.
मागे उभ्या असलेल्या एका गोऱ्या माणसाने, मला समजावून सांगितले कि तुम्ही जेवण रेस्तरॉ मध्ये बसून करणार आहात कि बाहेर घेऊन जाणार आहात, आणि माझी त्या पेचातून सुटका केली. आता इंग्रजी व्याकरण नुसार ते वाक्य बरोबर आहे कि नाही ते मला माहित नाही, पण अमेरिकन बोली भाषेत असे बरेच वाक्य प्रचार आहेत. असो.

पण वरील वाक्य मला खूपच तात्विक वाटले. संत आपल्याला सांगून गेले के जीवन हे क्षणिक आहे. रामदास स्वामींनी मनाच्या श्लोकात सांगून ठेवले आहे “चिरंजीव हे सर्वही मानिताती, अकस्मात सांडूनियां सर्व जाती”. ग. दि. माडगूळकर यांनी गीत रामायणात देखील एक सुंदर कडवं लिहिले आहे “सर्व संग्रहाचा वत्सा, नाश हाच अंत”. आता तुम्ही म्हणाल कि “तू केहना क्या चाहता है?”.

तर “फॉर हियर ऑर टू गो”, हे एक तत्वज्ञान आहे. आपण काय बरोबर घेऊन जाणार आहोत आणि काय इहलोकी सोडून आहोत ह्याचा माणसाने नेहेमी विचार करावा. आपण जो काही आयुष्यभर संग्रह करीत असतो, त्याचा उपयोग आयुष्य संपल्या नंतर आपल्याला काहीच होणार नाही. सगळं काही सोडून आपण जाणार आहोत.

Goa: Go beyond beaches

img_20190119_105928Mention the word “Goa” and scenes of lazily swaying palms, golden sands, dread-locked-beer-swilling-hippies, dance parties and yoga retreats probably come to mind. But it is not entirely true. There are so many attractions in Goa which a “regular” Goa traveler do not think of visiting. I am sure the permanent residents of Goa have not  visited such places in their lifetime. We have formed a group of friends from Eden Garden society who have been visiting Goa in January consecutively for the last three year. This group is an all male group, no families are included. This time of the year is what we call as “me time” like the Zindagi Na Milegi Dobara (a Hindi movie based on 3 friends) group. Every year one or more member quit the group or new members join the group . There are 3-4 members who are founding pillars. This year was an exception as we took detour from the everyday beach routine. One of our friends who had visited Goa several times before helped us plan it that way.

One of the most important things that you do when you visit Goa is make your staying arrangement well in advance. We did that six months in advance. We booked a Joint Villa in an area named Reis Magos. This place is in Verem and is walking distance from Ries Magos Fort. We had confirmation from seven people so this Villa with 3 bed rooms was enough for seven of us. We collect Rupees 3000 in non-refundable advance for confirming a seat form each member of the group.

Among our group, we have one designated “accountant” who manages the finances. We pay him the advance deposits and he keep tracks of all the expenses and deposits. We call him treasurer “Sitaram Kesari” of the group, the erstwhile treasurer of Congress Party! He has a mobile app which he uses to keep book of accounts for all such trips. He also manages the payments to the villa manager. A week before the actual travel we conducted a meeting in our Society club house to discuss what places we are planning to visit this time (off-course this is tentative plan), the snacks to carry, kind of bags to carry etc. The places we visit may vary in actual depending on the time availability and mood of the group on any given day. One thing we wanted to do for sure was visit the Dudh Sagar waterfall. The main reason for this is we missed it last time as we reached their late on the morning of 26th January, which happens to be the one of the most crowded days of January month. This year we decided to start from Pune at 5:00 am instead of our usual time of 6:00 am. One of the friends was travelling from Mumbai and we had to pick him from Kudal station as the particular train that he was travelling don’t halt at Sawantwadi station, which was on our way, had we traveled by Amboli-Sawantwadi route.

We gathered at 5:00 am in the morning. One of our friends was going to drive his Innova. We take turns and drive one by one till we reach the destination. We packed the hard bags on the top carriage. By the time we could start it was already 5:15 am. The first major stop was at Abhiruchi restaurant. This restaurant is about 3 km after you descend Khambatki ghat. I am familiar with this restaurant as most of the time I visit stop by this place with my family when we visit our native place Karwar. The breakfast was ready, but  with some limited options available. I had a conversation with the restaurant owner and he told me his story. He told me he is a graduate and his wife is a lawyer. But they decided to join family businesses of restaurant and agriculture. They mainly grow cane sugar and millet in his farm. He told me he had to convince his wife to leave her lawyer professions  and join the family business. It was bit cold there as his restaurant was adjacent to the farm . He has provided a temporary fire place for the customers to beat the cold. He shared his card like a true businessman and told us to revisit.

We exited the Pune-Banglore Highway and entered Kolhapur city as we had to take the Gaganbavda route to reach Kudal. The traffic in the city was just starting to rise. We halted at “Friendship”  restaurant off the road which takes us to Gaganbawda. The owner agreed to serve us black tea even though it was not included in the menu. I asked him the reason behind naming the place “Friendship”. He told me that a group of friends started different businesses and all decided to name their respective businesses as “Friendship” to honor their friendship. I found it amusing. Our treasurer added a review on google. The road to Gaganbawda is narrow and still it is busy with trucks, and both private and state transport buses. I traveled this road by Kadamba bus whenever I traveled to Madgao ,  but that was during night time when you are in deep sleep and hardly notice much. During summer, Gaganbawda ghat is not IMG_20190117_131202as treacherous during as it feels during monsoon. The fog and heavy rains makes it a comparatively hell of a difficult journey. There is a Ashram of Yogi Gagan Giri on the top of the hill. We did not visit the Ashram. We had to reach Kudal railway station on time. This road finally meets Mumbai – Goa highway. Much of the Mumbai – Goa road stretch is under construction and the has numerous diversion and rough patches. Once completed it will become one of the better highways in Maharashtra. The Kudal station is like any other station on Konkan railway station, clean and neatly built. The life is Konkan region is very laid back life. You will get a glimpse of  that even at this railway station. There are big wooden chairs on the platform and people from nearby places relax there reading newspaper. There is a photo of Mr. Madhu Dandvate, the original architect of Konkan Railway. Thanks to him, Konkan railway is a reality and even a small place like my native village Asnoti is on the Konkan Railway map. We picked up our 7th member from Kudal and headed towards Goa. We had a nice lunch at one of the small restaurant named Sanman. The restaurant Sanmanserves authentic Malvani food. The sea food dishes were like what we prepare in Karwar, my native place. We had Bangda (Mackerel ) curry and fried Surmai (King Fish). I had a sumptuous meal. The prices are  very reasonable here. We wanted to visit Fort Tiracol on the way to Goa. Before you reach Banda near Savanwadi, you take an exit and take a right turn and go under the bridge. On the way we visited Ganapati temple of Redi. This is a small beach IMG_20190117_153320town in Maharashtra. This Ganesh Idol was found there in one of the mines in nineteen seventies. The temple is being reconstructed and is a concrete structure now. I am not sure how it looked before. One of the friends posted the temple photos on our Goa Whatsapp group and there were instant reaction from others who had not joined the trip. These comments were stereotypical comments ridiculing us for starting the Goa trip by visiting a temple. People have this mindset that vacation in Goa means 3 Bs :- Beaches, Booze and Bikinis. We had Ganesh darshan and headed for Tiracol fort.

The fort Tiracol is located on a hill on the northern tip of Goa at the mouth of the Tiracol River. This fort was originally built by King of Savantwadi. The Portuguese fought a war IMG_20190117_160945against the king and Fort Tiracol was surrendered on 23 November 1746 to the Portuguese. The fort is converted to a Hotel now. For visitors, only some part of the fort is accessible. If these old walls could talk they would surely be able to tell us many stories of battles fought, of victory and defeat, of pain and sacrifice, strategy and cunning, bravado and daring. The view of the Arabian Sea is magnificent from here. We were not aware of the history of this fort. But by visiting this offbeat place we got to know about it. We had black tea at the Garden Cafe. A pot of tea costs Rs. 60 which is reasonable. There was group of Russians already at the cafe. These so called tourists are aware of nooks and corners of Goa which we Indians are not aware of. In the background you can see magnificent Querim beach. After spending about an hour at the fort, we headed to Querim beach.

We were making these program schedules on the fly. I had read somewhere “A good traveler has no fixed plans and is not intent on arriving” and we were following it verbatim. Querim beach is not frequented by korimany tourists. You see mostly foreigners on this beach. The local shack owner told us that here is a cave at the far end of the beach and we walked down in search of the cave. There was a film shooting going on at the beach using a drone camera. We did not bother to ask.  We did not find the cave.

We had no plans of bathing in the water. We wandered on the beach for sometime. The “migratory” Russians were seen enjoying the sun bath and beer.  We started our journey  to our final destination. The owner of the Innova warned us that the fuel level is “Alarming” but everyone was making fun of the situation. The fuel capacity of the vehicle is 55 liters and has a reserve of about 10 Liters. The owner has never tested this condition before and was worried. We decided to fill the vehicle on the way to our place of stay. The distance between Querim and Reis Magos is about 35 kilometers and it takes about an hour. We had to rely on Google map. Google map gives you the shortest distance considering the roads with less traffic.

We took a quick halt at the Arambol Beach. The black rocks on the silvery beach make for some pretty dramatic scenery at sunset. Its main draws are the paragliding and relative quietude. A short walk north off the main beach is a 20190117_183227smaller beach (Kalacha Beach) with a “fresh water lake” close to the sea. The water here is a mixture of fresh water and sea water. The way to the lake goes thru a tons of shops selling t-shirts, drums, drinks, Indian handicrafts etc. This is the third time we visited this place. It was getting dark and we could see a collage of colorful lights on the side of the beach. Arambol beach is  one of the most beautiful beaches in Goa, among many other popular locations including Vagator, Anjuna and Palolem.

We did not find any gas stations on the way till the time we reached the Villa. We decided to freshen-up first and then go searching for gas station. We were in touch with the manager of the Villa and were informing about our whereabouts and our probable time of arrival at the villa so that someone is there to handover the keys to us.

We  reached Ries Mongos late in the evening. The Villa was nice and close to the sea. I and one of my friend occupied the top bedroom. One of us had to use the additional bed. IMG_20190118_065102The villa was well furnished, clean and was well maintained. They charge Rs. 9000 per night and it becomes affordable for a group like ours. We occupied the left hand side part of the villa. This property is owned by a Punjabi. The manager shared that it is worth about Rs. 3 crores. He also told us that if we are planning to visit Dudh Sagar the next day, we should leave early as the next being a weekend the place would be crowded. We all decided to leave around 7 am in the morning after breakfast. We had to first find a gas station to top-off our vehicle fuel tank. We googled the nearest petrol pump and while driving for dinner. Fortunately for us the there was one close by, unfortunately for us it has run out of diesel. The next diesel pump was some 5 kilometers away and everyone was hungry for dinner.

We wanted to visit a place where there is live music. Goa is full of such restaurants. Cafe Jazz is one such place in Candolim area. We had tried this place last time around but it was full that night, mostly occupied by foreigners. This time we had to wait for 20 minutes to occupy a seat. The place is named Cafe Jazz but it has nothing to do with Jazz music. They play western pop music, Bollywood songs. People dance to the popular beats. The foreigners are mainly retirees from Russia. The waiters are biased against Indians and justifiably so. The white people must be offering them good tips compared to locals. They don’t even make eye contacts while taking the dinner order. There was one member in our group, who ordered beer and insisted to have beer mug instead of regular glass. The waiter gave some lame excuse for not having the beer mug. At the same time, they gave me a beer mug as they could not deliver what I ordered. I had ordered draft beer instead I had to be content on a can of beer. So the service is pretty bad especially if you are an Indian. One of our friend had hard drinker and he wanted to get drunk no matter what. He went on ordering pegs after peg. Finally some of us decided to get up and shop for next days breakfast. This guy followed us later with a half filled glass of whisky all the way to the shopping mall.  Some people forget that there is a difference between enjoying a peg or two of whisky and getting drunk! I have seen people getting drunk during long distance air travels, off-course the drinks are free at 35,000 feet above the ground.

There is  Delfino’s Super Market opposite the Jazz Cafe. We shopped for breakfast essentials like bread, eggs, butter, cheese slices, cornflakes, milk and juice. It was already late and we had to getup early for the next day’s adventure at Doodh Sagar. The first day was very eventful and we thoroughly enjoyed it. It was time to hit the bed.

Day 2:

We got ready by 6:00 am and started preparing the breakfast. Some started preparing for toast bread. I wanted to have cereals with cold milk. So it was easy. Our friend from Malad had brought lot of snacks like Khakra, Kachoris, Bakarvadi etc. So there were lot of things available for breakfast.  There was a choice of green tea, black coffee and ready to use powdered milk spice tea. When you travel with a Gujrathi friends, one thing thing you can take for granted is that you will not be left to starve! One friend claimed that he is good at preparing egg omelettes. Cooking your own breakfast  saves money and time. On top of it you hardly find any restaurants open at early morning in Goa. We left around 7:00 am from the villa. We topped off the diesel tank. We lost some time finding our way as Google guided us to a road less traveled so we had to stop and ask for directions. That delayed us a bit. Finally we reached Kulem. We parked our car and took picture of the parked car as a safety measure. There is no locker facility available so you keep all your belonging inside the car. Kulem is the place where you book the tickets for Jeep Safaris. These jeep safaris are organised by the Goa Forest Department. They take you very close to the waterfalls through the Bhagwan Mahavir Wildlife Sanctuary. As usual there were lot of visitors waiting in the Que. We found out that they have started online booking recently and that is the reason there was a separate line for people with online booking to pay the money.  We still waited for about 30 minutes in the Que which was not moving at a great speed. The jeeps were leaving at regular interval but the serpentine Que was not moving at a slow pace. We decided to try and book the trip online (https://www.ticketpapa.com/dudhsagar-jeeps/ ) as plan B. The mobile connectivity is not so good in Kulem as it is mostly a jungle area. With some efforts we could make the nominal payment and obtained the reservation number. So within 20 minutes we were on our way to Dudh Sagar fall. Each jeep has a capacity for 7 people. Fortunately for us we were seven of us, so we could travel together in one Jeep.

The total ticket cost of jungle safari is:

  • Cost of the jeep safari – Rs.2800 per jeep, seats 7
  • Rent for the life jacket (compulsory) – Rs. 30
  • Bhagwan Mahavir Wildlife Sanctuary entry fee – Rs. 50
  • Additional charges for the camera, mobile camera is free.

The road to destination is a dirt road. They have purposely kept it so for the wildlife. The ride to the destination is slow and takes around 45 minutes. The forest department checks the number of plastic bottles we carry and mark them with a marker. On the return journey they make sure that same number if not more are presented on the return journey. This route to visit the Dudhsagar waterfalls opens only in October, after the monsoon ends. We were visiting in December so, the water levels had receded considerably. Entire route passes thru dense jungle. The driver of the jeep was a local and very talkative. He blamed the local BJP government for lack of jobs in Goa. He claimed that this government build only bridges and fly-overs! He said the previous Congress government took bribes but at least provided few jobs!! He wants Modi as the PM for another term though. The locals provide the jeep service to the forest department and it has created jobs for them. They make one trip in a day.

The pool of the Dudhsagar waterfalls

We made our way through the rocks, found a safe (and dry) place to keep our shoes and clothes,  and stepped into the water. The freshness of the cold water at the base of the IMG-20190122-WA0036Dudhsagar waterfalls hit us like a bolt. The water is also clear enough to see several mid sized fish swimming in. The pond is deep and I tried reaching the fall by holding hands of an expert swimmer. I did it 3-4 times as it was very tempting. It was worth an experience to stand below the fall. I was surprised the force of water in the month of January. I can imagine the scene during peak monsoon, it must be spectacular. I am told that there is a river which flows from Karnataka, from the top of the mountain and that is the reason the water flow continuously throughout the year. The driver had given us a time limit of one hour and every additional 15 minutes was chargeable. So we changed clothes and headed towards the parking lot. We had oranges and bananas and started our return safari.

Next we headed to Sahakari spice farm. We called up their office and confirmed that they serve both vegetarian and non-vegetarian food at the farm. The farm is near Fonda and is on the Fonda – Madgaon highway. They charge 400 rupees per head for food and the guided tour. We decided to have lunch first. The lunch was very ordinary considering the price IMG_20190118_153433we pay. The cheapest fish in the market, fried mackerel and chicken curry were available as part of the non-veg dish. We had lunch and headed for the guided tour of the spice garden. The guide was knowledgeable but was bit bookish. The picture on this page is the the vanilla orchids grown in the garden. The Vanilla planifolia, or Flat-Leaved Vanilla , is the only orchid used for industrial food production. We did not see the Vanilla pods on the orchid.  The Spice garden has varieties of spice like cardamom, black pepper, cloves, Cinnamon, Nutmeg etc. The guide explained the use of these spices in treating or preventing various deceases. She also told us that the Sahakari is the last name of the owner who leaves in the farm in their ancestral family home. During the tour, the guests are given a demonstration on how to climb the tall Bettle-nut palms and then the art of swinging from one palm tree to the next palm is shown. I tried my luck climbing but could do only a single step upwards!! At the end of the guided tour I tried the fresh Fenny shot and found it awesome. From here we had to head towards Madgaon to meet one of the relatives of our friend. We were actually tired by now and wanted to have a good rest instead of driving few more miles to the south of Goa. But the friend being the owner of the car was on the drivers seat and we had little choice. We headed towards Madgaon. We met the person in a restaurant near the Madgaon bus station, spent about 30 minutes and started our return journey towards Panjim. We crossed the Mandvi river by mistake. We ended up in the Panjim city and while returning back, did some cashew nut shopping.  Our “heavy on drinks” friend bought a bottle of Wisky and he was excited by the difference in liquor prices between Goa and Pune. No price for guessing what we did, after reaching the villa – we had drinks. There was one day match between Pakistan – South Africa which was being shown live on TV. One of the friend told us about the betting app (off course an unofficial one) that gives you the details of the match and the probabilities of winning and losing by different teams at different stage of the game. And the surprising things was,  that this gentleman put his money on Pakistan losing the match and to his surprise they won the match. Most probably the match was fixed, as is case with most the cricket matches Pakistan plays. This betting goes on for all sundry matches that are happening in different parts of the planet. This was news to me. I thought people do betting during IPL season only. After the drinks, we walked down thaalto “Thal  – Bohra Cuisine”.  There were hardly any customers at the restaurant. I noticed that they offer a free beer for liking their FB page and giving reviews. I asked him if can I give the review before the dinner and still win a beer. He inquired with his manager and agreed to offer a beer for free! The food was awful and they almost took an eternity to serve the food. It was a forgetful dinner. I would not recommend this restaurant even to my bête noire no matter  I made a mistake of liking their FB page for a free bottle of beer!!

Day 3:

The next the plan was to visit the Fort Ries Mogos. This fort was very close to our Villa so there was no hurry of waking up early in the morning the next day. Four of us got up in the morning and walked about 2.5 milometers on the road parallel to the beach. This road is full of IMG_20190118_065221beautiful bungalows on one side. Some of the big properties constructed on the sea side are abandoned because of some legal disputes.  We wanted to have some light breakfast. We entered a small restaurant. We asked if we can get bread with butter, the waiter refused. He was not ready to offer anything custom made which is not in the menu. We got up and entered the next door restaurant. I had Goanese pav-bhaji and enjoyed it. In all we had a good walk of 5 kilometers.

We prepared the breakfast like the day before. We made sure whatever we had brought for breakfast is finished. We left for Fort Reis Mogos. This fort is a great proof of what Government can do if they use the money and talent at their disposal in restoring a fort in ruins. The Goa government deserves accolades for doing a great job in restoring this fort. They have the pictures of the fort before and after they restored the fort. It is unbelievable work and I wish the CM of Maharashtra visits this fort to see what can be IMG_20190119_103432done to restore the many forts of great Maratha warrior Shivaji. I think by size this is one of the large forts that Portuguese built during their tyrannic rule in India. The picture on the left hand side is the entrance for the fort. They charge a nominal entry fee of Rs. 50 per visitor. The cleanliness is top class. At the entrance door on the ceiling a “Death Hole” to throw hot oil or to shoot the enemy who breached the gates. There are pictures with information about how Indian Navy liberated the state from Portuguese occupation in  the year 1961. It was interesting how Portuguese defiantly continued to occupy land in a sovereign Country. I was going thru the photos of the various personalities those protested against Portuguese atrocities. I came across one 20190119_104150person from my Native place Asnoti – Gurunath Asnottikar. I was intrigued to find out more about this personality, where he lived in our village, if he has any relatives in the village etc. But unfortunately did not make much headway.

The restoration work is done by Helen Hamlyn. The Helen Hamlyn Trust is an independent grant-making Trust from UK. The Trust’s grant-making is in the fields of medicine, arts and culture, education and welfare, healthy ageing, international humanitarian affairs and heritage and conservation in India.  They along with Govt. of Goa did the restoration work.  There is so much to see at the fort. You need at least half a day for seeing this fort and reading the pictorial depictions. There are paintings of various structures and the current photos of the same structure/place. There is a souvenirs shop at the reception where you can buy hand made ornaments, books, totem bags and other gift items. I bought a book on “Birds in Goa”. I want to cover some of these bird sanctuaries next time we visit Goa. I saw one guy who works in IT company in Bangalore, he was not sure about paying for camera fee. I told him, do not even think twice, the place is picturesque enough to spend a  few bucks on camera fee.

After spending about 2 hours at the fort, we headed for Ozran beach. One of our God fearing friends wanted to visit Hanuman temple as it was a Saturday. Again we searched Google for Hanuman temple on the way and found one. We took a break and offered prayer to Lord Hanuman. The temple was big considering it is a temple dedicated to a single deity.  Ozran Beach is located just after Anjuna Beach, close to the Vagator Beach. The Ozran Beach is a small but very picturesque beach. It is situated behind the hillocks on which the fort of Chapora is located. To reach the Ozran Beach travellers have to climb a small hill. Wonderful surroundings make the beach one of the main attractions of Goa.  Ozran is a 20190119_141605rocky beach more so on it’s left and right extremes. The beach appears less crowded compared to Vagator Beach. The beach has a number of beach shacks wherein tourists have a wonderful time. Viewing the sunset on this beach is a great experience. Four of us wanted to have bath so we entered the water. Rest were enjoying their beer. The water is clean and crystal clear. There are lot of see weeds inside the water. I enjoyed 20190119_133552swimming in the shallow water. I requested our director (designated photographer with a Samsung S9 phone) to take pictures. This friend is the same “accountant” I mentioned before. He takes hundreds of pictures and then uploads on google. The other day I viewed his profile and he has so far uploaded some 25 thousands photographs and still going strong. He is a star contributor to Google.

The foreigners were having bath, going back and taking sun bath and I suppose they spend the whole day repeating the same things over and over again. We Indians are afraid of getting tanned while these people show off their tanned body. We had already agreed with the shack owner that we will have take fresh water shower after the swim in the sea . When I started having shower she started complaining, so I had to wind-up my shower half way.  They have to get water from a distance and it becomes viable if the customer at least have lunch at their place!

After resting for sometime at the shack, we headed for Zafrann restaurant. This restaurant offers North Indian cuisines. This is bit expensive restaurant but offers very good food. Both the vegetarian and non-veg food are prepared fresh and are taste is authentic. The ambiance and service are top quality.  Why very few people frequent this place is a mystery, probably tourist like to enjoy Goan food served in the shacks, cooked IMG-20190120-WA0053by Nepali cooks!! After the having good food we had rest at Tantra, on Anjuna beach. Tantra beach shack and huts is created based on comfort, tantric decor, art, statues, colorful fabrics and above all combining the nature. In the evening they offer prayer at the beach, which seems very mystique for a beach environment. We went to Curlies. A pocket-friendly must visit highly talked about beach shack is Curlies. Curlies Beach Shack at South Anjuna beach is the major landmarks in Goa. Offering food and drink in a pleasant ambiance, its the perfect place to relax and unwind. IMG-20190119-WA0122We had green tea at this place. We watched sunset from the top deck of this restaurant. You get to enjoy the activities going on at the beach from the gallery. Some people were dancing to the Bollywood beats, a small group playing football with a Labrador dog, two boys were playing aerial tennis with plastic ball and hard rackets, a family setting up their omelette outlet etc.   The shack is pretty busy as many guests frequent this place. We left Anjuna beach and headed towards our Villa. It was time to have a nice shower. The water force on the first floor was to weak to enjoy a good hot water shower. We rested for a while. Some of the friends had another round of drinks.

For dinner we went to “Earthen Oven” place, a north Indian restaurant. There was a live show of Rajasthani folk music and dance. One of the friend doubted that the girl who was performing the dance is not a girl and was a boy instead. Our treasurer friend wanted to verify that, so during the break he went and tried to have a conversation with the team. He could not “verify” as the “Girl” hardly answered any questions. The food was not note worthy.

The next day we all got up early and started our return journey.  You can never have enough of Goa. Goa is a vibrant place in India. There is no other place like Goa. But all good things must come to an end and our Goa trip did too. This time we explored less explored places in Goa.

We took turns to drive. I drove from Savantwadi till Ajara. We took breakfast at Savantwadi and took a halt at Ajra to buy the famous Ghansal rice. You get both unpolished and polished variety of Ghansal rice. Our Google master found out that the particular shop was marked as permanently closed. He re-opened the shop (on Google) and uploaded our photograph with happy faces along with the shop owner.

We wanted to try Akha Masoor dhaba for lunch. The food was awesome. The roti were BIG size but made of maida. The best part was the buttermilk. We reached home by 7:30 pm.  Now I will be spending a week or two doing the detox routine, like having warm water with lemon after getting up from bed, have vegetarian food for a while.

 

 

 

 

 

Working from home – The POTUS way

I was reading the memoirs by first lady Michelle Obama – Becoming and one thing strike me going thru the book is that the White House as we know it is different from what it actually is. I thought about the working from home concept was something Americans implemented some 200 years back. The president works from West Wing and lives on the second floor (where there are 16 rooms I am told) with his first family.

It also occurred to me that even though the president retires to his living area every night, he has to make himself available when required. So the work life balance was not there even 100 years back. He has to come back to work whenever there is emergency in any corner of the World. Be it killing of Osama Bin Laden or giving a military response to Iraq during the invasion of Kuwait, you have to get going no matter what time zone the event is taking place.

Other best thing for POTUS is that there is no commuting involved. Otherwise think of the motorcade of 20 odd bullet proof cars full of secret service agents driving the POTUS to work and how much inconvenience it would have caused to the COTUS (Citizens of United States)! Working from home for lesser mortals like us is easier as we do not have to dress up in suite and tie, you can be as casual as you want to be, unless you have to attend video conference from home. But for POTUS , no matter what he has to be in formal attire, sitting in the West Wing of the White House!

The appraisal is every four year for POTUS, unlike annual appraisals in the corporate world. Even though the performance or popularity rating of the President drops to historical low level, he still can continue to be the President. Even a Lame Duck president continues to occupies his seat till the term ends. At the same time he can hire and fire his cabinet members at will without giving any notice.

For POTUS, you can switch on ESPN or “Fake News Channel” anytime you want during work hours. I have seen in one of the office they switch to DD News channel during lunch and snack hours with no audio. This is as good as it gets.

Off course others working from home will not get the luxury of ordering different world cuisines each day of the week. Each President has a button on his desk in the Oval Office, from which he can order any snack he chooses. The good part is that the tax payers do not have to pay the bill for the food, the residents (in this case the President) have to pay the bill!

One of the few cons for POTUS is that his tenure is limited to maximum of 8 years. You have to find a new job after you cease to exists as POTUS. The skills you built during the presidency are no longer useful in the job market. Some make money by writing books and giving lectures. The exit, is a passage to something new. When your term is up, you are left in many ways to find yourself all over again.

 

 

अशी फुले तशी फुले

हा लेख लिहिण्याची प्रेरणा मला एका पुस्तकामुळे मिळाली. अर्थात त्या लेखिकेची बरोबरी करण्याचं धाडस मी करणार नाही. फुले देखील एक लेखनाचा स्वतंत्र विषय होऊ शकतो असा आत्मविश्वास मला त्या पुस्तकाने दिला. अर्थात इतर लेखाप्रमाणे माझ्या गावातील पंधरा वर्षाच्या वास्तव्यात मी अनुभवलेली फुले इथे मी रेखण्याचा प्रयत्न मी करणार आहे. ती फुले मला कशी भावली. त्या फुलाकडे बघण्याचा एक वेगळा दृष्टीकोन मला मिळाला. प्रत्येक फुलांशी निगडित एक गोष्ट आहे.  “तुला ते आठवेल का सारे? दवांत भिजल्या जुईपरी हे मन हळवे झाले रे”, मला वाटतं हे प्रेम गीत नाही तर एका गावातल्या घराचं आणि ते घर सोडून शहराकडे चाललेल्या एका मुलाचं आहे. नैसर्गिक सौंदर्य हे कोकण प्रदेशाला भरभरून दिले आहे.
bell_hibiपूर्वी आमच्या गावी, बागेचं कुंपण हे देखील सजवण्याची गोष्ट आहे असे मानले जाई. अर्थात त्याकाळी सिमेंट काँक्रीटची कुंपणे अस्तित्वात नव्हती. त्याकाळी कुंपणावर हमखास सापडणारे फुल म्हणजे घंटेच्या आकाराचे जास्वंद. हे एक बाराहि महिने फुलणारे फुल आहे. ह्याची एक वेगळीच ऐट. पाच पाकळ्या गोलाकार पद्धतीने फुलतात  अन एक चेंडूचा आकार  घेतातआणि मधोमध लोंबणार केसर असते. हे फुल निर्गंध आहे पण त्याचा फिकट लाल रंग व पांढऱ्या रंगाच्या छटा आकर्षक आहेत. ह्या फुलाचे झाडं कुंपणात छान वाढायची. देवाला वाहण्यासाठी ह्या फुलाचा खूप उपयोग होतो. आमच्या वाड्यावर एक मुलगी होती, ती परडी घेऊन भल्या पहाटे बाहेर पडायची. तिच्या घरी जागा कमी पडल्यामुळे तेहेतीस कोटी देवाच्या तस्विरी लावणे शक्य नव्हते तरी दोन एक डझन तरी देवांचे फोटो होते. सगळ्या देवांना फुलं वाहायची म्हणजे खूप फुले लागायची. तर ही सगळ्यांच्या बागेत जाऊन अक्षरशः फुलं खुर्डून आणायची. सकाळी उठल्यावर देव पूजेसाठी बागेत जर फुले सापडली नाहीत तर समजायचं कि माया येऊन गेली आहे. आम्ही लहानपणी ह्या फुलाचा लांब देठ दोन बोटात धरून फिरवायचो, तर फिरणाऱ्या भोवऱ्या सारखे ते फुलं छान दिसायचे. इतर जास्वंदाच्या प्रमाणे ह्या फुलातही मध असतो. देवाला वाहिलेली फुले कधी कधी जमिनीवर पडायची. ते पडलेले फुलं देवाने दिलेला प्रसाद आहे असं समजून , पुरुष मंडळी कानावर ठेवायची तर बायका केसात खोवायच्या.

Image result for bell hibiscus

जास्वंद ह्या प्रजातीत मोडणारं अजून एक फ़ुल. ह्या फुलाला न फुलण्याचा जसा शापच मिळाला आहे. कळी असताना जी अवस्था, थोडंफार त्याच अवस्थेत हे फूल असतं. “ये कली जब तलक फूल बन के खिले, इन्तज़ार, इन्तज़ार, इन्तज़ार करो, इन्तज़ार करो” अशी वाट बघायला लावणार फ़ुल. गर्द लाल रंग आणि किंचित बाहेर पडलेला केशर. ह्या फुलाचं एक झाड आमच्या बागेत होतं. झाडावर जर सर्व फुलं टिकली तर संपूर्ण झाडावरचा तो बहर अतिशय आकर्षक दिसतो. ह्या फुलाचं झाड वेडंवाकडं वाढत नाही, त्याला एक स्वतःचीच ऐट असते. आम्ही लहानपणी ह्या फुलातला मध चोखायचो. अत्यंत मधुर चवीचा तो मध मधमाश्यानी बनविलेल्या मधापेक्षा उत्कृष्ट लागतो. अर्थात एक चमचभर मधासाठी दोन डझनभर फुलं तोडावी लागतील.

hibiजास्वंद ह्या प्रजातीत मोडणारं अजून एक फ़ुल.पाकळ्यांनी गच्चं भरलेलं. फिकट गुलाबी रंग आणि पाकळीच्या मुळाशी गडद लाल रंग. आम्ही ह्या फुलाची पाकळी काढून, मुळाशी एक फोल्ड पडायचो व त्याचा एक पापुद्रा अलगद पणे ओढून पाकळीच्या मध्ये एक पोकळी तयार करायचो. त्यात हवा फुंकली कि पाकळी छान फुगीर दिसायची. ह्या फुलाच्या आत काळ्या मुंग्या सापडायचा. कदाचित त्यातला मध पिण्यासाठी जात असाव्यात.

shirish.jpgशिरिषाचं फ़ुल हे अगदी मोरपिसा सारखं फूल आहे. हे फूल बघून मला एक अजरामर गीत आठवते. “तुझ्या करातील मोरपीस ते अजुनी गाला वरुनी फिरते…“. मोरपिसा इतकेच मुलायम स्पर्श लाभलेलं असे हे फ़ुल. एका अजस्त्र वृक्षाला असे नाजूक फ़ुल फुलावे हे हि एक नवलच! मला आठवते आमच्या गावातल्या शाळेच्या पटांगणात असाच एक विशालकाय वृक्ष होता. आम्हा पोरांना, प्रार्थने नंतर कचरा वेचायचे काम असायचे. नारळाच्या झावळ्याचा एक हिर घेऊन आम्ही पानांना टोचून कचरा गोळा करत असू. पटांगणात दिवस भर त्या शिरीष वृक्षाची सावली असायची. त्या वृक्षाला फक्त “देणेच” माहित होते. एकदा गावच्या जत्रे करीता पैसे नसल्यामुळे, तो वृक्ष तोडून विकला गेला !! मनुष्य जातीची अजून एका क्रूर कर्माची इतिहासात नोंद झाली. त्या झाडाच्या आठवणी खातर कोणी ना पाटी लावली ना कोणी नवीन झाड लावलं. शाळेसमोरुन जाताना मला त्या वृक्षाची (आम्ही आजे रुक म्हणायचो )आठवण येते आणि मी नतमस्तक होतो

bakuli

बकुळीचं फूल हे माझं सगळ्यात आवडतं फूल. ह्या फुलांचा वास मनाला मोहित करणारा. आमच्या मामाच्या घरा जवळच काही बकुळीच्या फुलांचे वृक्ष होते. मला आठवतं माझ्या मावशीच्या लग्नात आम्ही पहाटे उठून बकुळीची फुले वेचायला गेलो होतो. कोकणी लग्नात बकुळीच्या फुलांचा हार महत्वाचा. बाकी इतर कितीही हारतुरे असले तरीही, बकुळीच्या माळा वधू वरानी एकमेकांना घातल्या पाहिजेच. आता हि प्रथा कशी पडली ते माहिती नाही. पूर्वी नवर देवाकडील मंडळी वऱ्हाड घेऊन नवरीच्या घरी जायचे. लग्न विधी पार पडून नवर देवाचे जेवण उरकले कि ती बकुळीची माळ त्याने बागेतली हव्या त्या माडाला बांधायचे. तर तो कल्पवृक्ष जावई बापूला भेट दिला जाई. मराठी प्रेम कवितेत बकुळीच्या फुलांना अनन्य साधारण महत्व आहे. “शब्द शब्द जपून ठेव, बकुळीच्या फुलापरी” किंवा “बकुळीच्या झाडाखाली निळ्या चांदण्यात…” अशा कविता कोकणात राहणाऱ्या पाडगावकरांनाच सुचाव्यात हा हि योगा योगच म्हणावा.

bhendiभेंडीचं फ़ुल: माझी आई पावसाळ्यात घरासमोरच्या बागेत वेगवेगळ्या भाज्यांचे वेल किंवा रोपं लावायची. भेंडीची ती रोपं उंच वाढणारी असायची. सगळ्या रोपावर संध्याकाळच्या वेळेवर फुलं फ़ुलायची. अतिशय आकर्षक असे हे फुलं. गडद पिवळा रंग व तळाशी गर्द जांभळ्या रंगाचे ठिपके. संध्याकाळी दिवस भराचे श्रम मिटून ओट्यावर बसून आम्ही हि फुलं न्याहाळीत असू. गर्द निळ्या रंगाचे भुंगे येऊन एका फुलावरून दुसऱ्या फुलावर उडायचे. “मेंदीच्या पानावर…” या गीताच्या चालीवर मला सांगावेसे वाटते, “भेंडीच्या फुलावर….” माझे मन अजून त्या गावातल्या घरा समोर रेंगाळत आहे.

aboliअबोली हे फुल दक्षिण भारतात खूपच लोकप्रिय आहे विशेषतः महिला वर्गामध्ये. गावात आमच्या वाड्यावर प्रत्येकाच्या बागेत असायचेच तसे ते आमच्या घरी पण होते. माझ्या आईला मुळात फुलांचं फार वेड. तिने असंख्य फुलाची झाडं लावली होती. एकदा घरघुती भांडणात माझे काका तिला कुचेस्टने म्हणाले होते, “तू जणू काही काश्मीरचे नंदनवन बनवलंय बागेत”. पण तिने बागेतल्या आमच्या हिश्यात खरोखर नंदनवन फुलविले होते. त्यामुळे आमची बाग अर्ध नारी नटेश्वर सारखी दिसायची. आमच्या बाजूची बाग फुलांनी आणि फळांनी बहरलेली असायची. असो. अबोलीचा गजरा बनवण्या इतपत फुले आमच्या बागेत फ़ुलायची, अबोलीची फुलं गंधहीन तरी तिचा रंग फारच आकर्षक. अबोलीच्या बिया वाळल्यावर आम्ही मुठीत धरून पाणी शिंपडायचो आणि मूठ झाकून आत मध्ये फुटणारे “फटाक्यांचा” अनुभव घ्यायचो. फट, फट असा आवाज करत त्याचा स्पर्श तळहाताला गुदगुल्या करायचा. आमच्या वाड्यावर काही बायकांची नावं अबोली होती. तर वाड्यावरची लोकं त्यांना आबोल्या म्हणून हाक मारायचे आणि इतक्या सुंदर नावाचा चोथा करायचे. मला आठवते, आमच्या शाळेत एक मराठी शिक्षक होते, ते मुलींना आबोल्या, शेवत्या अशा टोपण नावाने हाका मारायचे. मराठीत गजरा असा काव्यमय शब्द आहे पण कोकणात “फाती” असा शब्द आहे.

शेवग्याची फुले, shevga शेवग्याच्या झाडाला पांढरी फुलं फुलतात तेंव्हा ते झाड एकाद्या फुलांनी सजवलेल्या रथा सारखे दिसते. शेवग्याची फुले फुलली कि भुंगे आणि छोटे छोटे पक्षी त्या झाडावर उडतात. उडताना दिसतात म्हणणे चुकीचे दिसेल कारण फुलांनी तो वृक्ष इतका बहरलेला असतो कि फुलं सोडून काही नजरेस भरत नाही. कोकणात त्या फुलांची भाजी करतात. शेवग्याच्या कोवळ्या पानांची पण भाजी करतात. आमच्या घर समोर असाच एक उंच वाढलेला वृक्ष होता, एकदा मी बेचकी घेऊन “शिकारीला” गेलो. मी नेम धरून बेचकीने (कोंकणीत चिडबिल) छोटे दगड वरच्या दिशेने फेकले. नेम धरून म्हणणे धाडसाचे ठरेल कारण ते बारके पक्षी एका जागी स्थिर नसतातच. बराच वेळ माझी हि शिकार चालू होती. वर बघून बघून मान पण दुखायला लागली होती. अर्थात मन काही हार मानायला तयार नव्हते. मला पक्षी पकडून घरी पिंजऱ्यात ठेवायचा होता, त्या पक्षाचे दुर्देव म्हणा, एक इवलासा पक्षी दगड लागून खाली पडला. तो उडत नव्हता. मी त्याला मुठीत पकडून घराकडे धावलो.त्यावेळी PWD ने रस्त्यात जिथे जिथे पाणी वाहून पलीकडच्या शेतात जायचे तिथे तिथे सिमेंटचे पाईप घालून छोटे पूल बांधले होते. ते काम नुकतेच झाले होते. त्या पुलावर सिमेंट घट्ट होण्यासाठी पाणी घातलं होत. मी तिथेच थांबलो आणि ते पाणी घेऊन चोचीतून पाजू लागलो. इवलासा जीव त्याचा, तो पाणी प्यायच्या अवस्थेत पण नव्हता. माझे सगळे प्रयत्न फोल ठरले. तेंव्हा एखादा निष्पाप जीवाचे जीव घेण्याचे पाप माझ्या लेखी आले होते. .

kaneriकणेरीची झाडं पण कुंपणात लावलेली असायची. आमच्या गावी का कुणास ठाऊक अशी एक समज होता कि कणेरीची फुलं देवाला वाहू नये. देवानेच निर्माण केलेला निसर्ग, पण नियम मात्र माणसांचे. कणेरीच्या झाडांची पाने तोडून आम्ही जो डिंकाचा थेम्ब मिळायचा तो आंतर्देशी पत्रं चिटकवायला वापरायचो. कणेरीच्या पिवळ्या धमक फुलांचा सडा आमच्या बागेत पडलेला असायचा. आपल्याला पारिजातकाचा सडा आवडतो पण कणेरीच्या फुलाकडे कुणी लक्ष द्यायचे नाहीत. गुलाबाची फुलं वेणीत हमखास खोवणाऱ्या स्त्रिया कणेरीची फुलं कधी केसात खोवताना दिसल्या नाहीत. कोंकणीत ह्या फुलाचं नावं काय आहे ते मला आठवत नाही. कणेरी निश्चितच नव्हतं कारण कणेरी नावाची एक काटेरी वनस्पती गावची लोकं गुरांपासून रक्षण करण्यासाठी शेतातल्या कुंपणात लावायची. तर त्या कणेरीला छान फळं यायची. आमच्या रानमेव्यांपैकी हे एक फळ होतं. आज एकही कणेरीचं झाड शिल्लक राहिल नाही. आम्ही बागेभोवती दगडी कुंपण उभं केलं आहे. ह्या कणेरीचं एक वैशिष्ट्य म्हणजे ह्या झाडाला येणारी फळं, ती पण वेगळ्या आकाराची. हि फळं विषारी असतात असं ऐकिवात आहे. ह्या फुलाला केशर नसतोच

gulabगुलाब हा फुलांचा राजा आहे हे आम्हाला फार उशिरा कळालं. आमच्या बागेत आईने एक गुलाबाचं झाड लावलं होतं. त्याला बाराही महिने फुलं फ़ुलायची. ते झाड नेहमीच बहरलेलं असायचं. आमच्या तुळशी वृन्दावना समोरच एक उंच माड होता. तो मुख्य अंगणात असल्यामुळे त्याच्या भोवती पार बनवला होता. त्यात हे गुलाबाचं झाड बहरलं होतं. अशी फुलं मी आमच्या अख्या वाड्यात कुणाच्या घरी बघितली नव्हती. माझा भाऊ त्या फुलांपासून गुलाबपाणी बनवत असे. साखरेचा पाक आईच्या अपरोक्ष चोरून बनवून त्यात गुलाबांच्या पाकळ्या घालून लपवून ठेवून देत असे. त्या गुलाब पाण्याला छान सुगंध यायचा. पूर्वी आमच्या कडे लग्नात अत्तरदाणीतून अत्तर शिंपडायचे , त्याला असाच वास यायचा. तो माड आम्ही पुण्याला आल्यानंतर कधी तरी पडला आणि त्यानंतर ते गुलाबाचे झाड गायबच झाले.

kamalकमळाची फुलं तुळशीच्या लग्नातच दिसायची. तुळशीच्या मंडपाची आरास करताना त्यांचा उपयोग व्हायचा. देठाच्या टोकाशी इंचभर तुकडा करून देठाचा पापुद्रा काढायचा, तसेच दुसऱ्या बाजूच्या तुकड्याचं करायचं. अशा रीतीने एक हार तयार होतो ज्याच्या मध्यभागी कमळाचं फ़ुल असतं. अशी फुलं चारी बाजूनी आम्ही सजवायचो. आमच्या गावाच्या मागच्या बाजूने काळी नदी वाहते. त्या नदीच्या शेजारी पाण्याच्या डबक्यात हि कमळाची फुलं उगवायची. पुण्यात गणपतीला कमल फ़ुल वाहतात पण गावाकडे अशी प्रथा असल्याचं आठवत नाही. कमळाच्या फुलांच्या बियांचा “बोडा” पण आम्ही खूप खायचो.

bhopalaआमची आई भोपळ्याची वेल हि नेहमी घराच्या कौलावर चढवायची. भोपळा कौलावर आल्यावर चोरून नेण्याची शक्यता कमी. अर्थात भोपळ्याच्या वेलीला ते अगडबंब फळं धरून ठेवायची ताकद नक्कीच होती. नाहीतर वेलीसहित भोपळे वजनामुळे खाली आले असते. थोडंसं विषयांतर करतो, आमच्या गावी एकदा एका बाळंतिणीला भेटायला आई गेली होती. आई बरोबर तिची शेपटी होऊन मी पण गेलो होतो. बोलता बोलता आई त्या बाईला म्हणाली, “आता बस झालं अजून किती मुलं हवीत तुला?”. त्या बाईला अगोदरच ५ मुलं होती. तर ती अशिक्षित बाई अभिमानाने आईला म्हणते कशी “वेलीला काय तिची फळं जड होतात का!!” अशा रीतीने आईला तिने निरुत्तर केलं होतं. असो, भोपळ्याची फुले सकाळी फुलतात. गावी आंघोळीचं पाणी तापवायला विस्तव पेटवला कि कौलातून किंचितसा धूर बाहेर निघायचा. त्यातून ती भोपळ्याची आकाराने मोठी पिवळी जर्द फुले मोहक दिसायची.  भोपळ्याची फुले नाजूक असतात आणि त्यांना एक प्रकारचा टेक्श्चर असतो. फुलांना एक खडबडीत पणा असतो. कोकणात वेलीची भाजी करून खातात. कोकणातल्या बऱ्याचशा इतर भाज्या प्रमाणे नारळ हा मुख्य घटक असतोच.

rameshwarरामेश्वर हे कदाचित आम्ही दिलेलं नावं असेल. हे फ़ुल आमच्या बागेत नव्हते. पहिल्यांदा मी हे आमच्या मामाच्या बागेत पाहिले. हे एक नाजूक फ़ुल आहे. आम्ही त्याची कोवळी कळी तोडून कपाळावर मारून घ्यायचो. त्यातून येणार तो “ठप्प” असा आवाज ऐकायला मजा यायची. एकदा मी झाडावर फुललेला मोठा गुच्छ फांदी सहित तोडून घरी घेऊन फुलदाणीत ठेवायला गेलो तर एक मोठा टोळ फांदीवर बसला होता. माझी चांगलीच भीतीने गाळण उडाली होती.

mograलब हिले तो मोगरे के फूल खिलते हैं कहीं” हि गुलझार यांची समर्पक उपमा आहे मोगऱ्याच्या फुलांसाठी असे मला वाटते. त्या सिनेमात प्रेमी आपल्या प्रेमिकेला उद्देशून हे गाणे म्हणत असेल. मोगरा कोकणात खूप छान फुलतो. मोगऱ्याचा गुच्छ केसात खोवायला गावातल्या मुलींना फार आवडतो. मोगऱ्या सारखीच पण फार सुगंध नसलेली अजून एक जात आहे त्याला आम्ही मोती मोगरा म्हणतो ती पण तितकीच लोकप्रिय फुले. मोती मोगऱ्याचे फ़ुल सफेद असते आणि त्यावर जांभळाच्या रंगाचे ठिपके असतात. आम्ही दोन वर्षे कारवारला भाड्याच्या घरात राहत असू. आमची घर मालकीण हि मोठी इस्टेट वाली होती. नवऱ्याने लफडं केलं तर नवऱ्यालाच घराबाहेर काढलं बाईने. तिच्या बागेत बरीच मोती मोगऱ्याची झाडे होती. ती बाई गजरे बनवून बाजारात विकायला ठेवायची. आई सुरवातीला थोडी मदत म्हणून गजरा बनवायला जायची. नंतर म्हातारीला सवयींवर पडलं, आई कामात असेल आणि गजरा बनवायला गेली नाही तर म्हातारी रुसून बसायची, जस काय आईला नेमून दिलेलं कामचं असल्यासारखी!. आईने त्यामुळे तिला मदत करणेच बंद केलं.

अखेरचे येतील माझ्या हेच शब्द ओठी, लाख चुका असतील केल्या केली पण प्रीती ” तर हि प्रीती मी माझ्या गावावर केलेली आहे. प्रत्येक शब्द, प्रत्येक क्षण, प्रत्येक घटना, प्रत्येक फ्रेम जपून ठेवली मनात. ती कधीच न पुसली जाणारी अशीच आहे. आज ब्लॉग च्या माध्यमातून मन मोकळे करायची संधी मिळाली.

माझा साक्षात्कारी फेशिअल पाल्सी

angelina-jolie-bells-palsy

२५ ऑक्टोबर २०१८, दुपारची वेळ, ऑफिस मध्ये लॅपटॉप वर काम चालू होतं. अचानक उजवी पापणी फडफडायला लागली. डावा डोळा थोडासा कोरडा असल्या सारखा जाणवू लागला. दाताच्या डॉक्टरकडे जाऊन दाढ काढल्यावर जसा नम्बनेस जाणवतो तास डाव्या गालावर जाणवायला लागला.काही दिवसापूर्वी असेच लॅपटॉप वरील ओळी अर्ध्याच दिसत होत्या तर कधी काही ओळी पुसल्या सारख्या दिसत होत्या. जुलै २०१८ पासून अचानक वाढलेल्या शुगर मुळे असे होतं असावे म्हणून मी दुर्लक्ष केले. पण घरच्यांना सांगायला विसरलो नव्हतो. माझा सहकारी केबिन मध्ये आला आणि बोलता बोलता त्याच्याही लक्षात आले. त्यांनी विचारले “उजवा डोळा फडफडतो आहे, तुम्हाला काही वेगळं जाणवतं का?” मी होकारार्थी मान हलवली व म्हणालो “डावा डोळ्याच्या बाजूने काही तरी वेगळं वाटतंय”. मी ऑफिस मधून घरी आलो, घरच्यांना विचारले काही वेगळं जाणवतं काय? मुलगी म्हणाली आपल्या नेहमीच्या डॉक्टरना दाखवूया. मी थोडंसं दुर्लक्ष केलं.

दुसऱ्या दिवशी दुपारी ऑफिस मध्ये जाणवलं कि डोळ्यातुन पाणी येत होतं आणि कानाच्या मागील बाजूस डोकं दुखत होतं. आमच्या ऑफिसमधल्या एका सह्कारीचे वडील डोळ्यांचे डॉक्टर आहेत, तिला विचारून मी त्यांच्या हॉस्पिटलचा पत्ता घेऊन भेटायला गेलो. त्यांना अगोदर सांगून ठेवले होते त्यामुळे काही रांगेत वाट बघावी लागली नाही. त्याना मी प्रॉब्लेम सांगितला. त्यांनी मला आठ्या पाड, दात दाखवा वगैरे क्रिया करायला सांगितल्या. मनात विचार आला कि मी डोळ्यांची तक्रार घेऊन आलो आहे तर हे मला इतर गोष्टीबद्दल का विचारत आहेत? पाच मिनिटांच्या तपासणी नंतर त्यांनी निदान केलं आणि निर्विकार चेहऱ्याने सांगितले “तुम्हाला फॅसिअल पॅरालीसीस झालेय”. ह्याचा डोळ्याशी काही संबंध नाही आहे. मला ते खरंच वाटेना. पण त्यांनी शंभर टक्के खात्रीने रोग निदान केले होते. पॅरालीसीस हा शब्द कॅन्सर इतकाच धक्कादायक आहे. मला त्यावेळी “व्हाय मी?” असा प्रश्न पडला नाही. पण असे काही होईल याचा विचार देखील केला नव्हता. डायबेटिक असल्याचं निदान “मॅटर ऑफ फॅक्टली” स्वीकार केलं होतं. चुकून देखील इंजेकशन ची सुई टोचून घ्यायला घाबरणारा मी आता रोज २ ते ३ वेळा इन्सुलिनचे इंजेक्शन घेताना वस्तुस्थितीला सामोरं गेलो आहे.
“आता तुम्ही आला आहातच, आपण डोळ्याची पण टेस्ट करूया”. मी होकार दिला, हो/नाही म्हणण्याच्या मनस्थितीत मी नव्हतोच. डोळ्याची तपासणी करताना  वेगवेगळ्या आकाराची अक्षरं वाचायला लावली. डाव्या डोळ्यांनी बारीक आकाराची अक्षरे वाचता येईना. म्हणजे ज्या बाजूने प्रॉब्लेम होता, त्याच बाजूच्या डोळ्याचा नंबर वाढला होता. आता दोन्हीचा काय संबंध काय हे काही कळेना. “तुमच्या डाव्या डोळ्याचा नंबर किंचित वाढला आहे, पण तुमच्या आत्ताच्या प्रॉब्लेम पेक्षा हा प्रॉब्लेम खूप छोटा आहे”. ह्या निदानाने तर मी अजून अर्धमेला झालो. “तुमच्या डायबेटॉलॉजिस्टला भेटा”. मी गाडी काढली आणि कॅम्पमधल्या माझ्या मधुमेहाच्या डॉक्टर कडे जाण्याच्या वाटेवर निघालो. जाता जाता विचार केला, डॉक्टरच्या क्लिनिकला फोन करून विचारूया. त्यांचं वेळापत्रक जरा विचित्र आहे. मी रिसेप्शनिस्टला विचारले, “मला डॉक्टरना जरा अर्जन्टली भेटायचं, मी येऊ शकतो का?”. पलीकडून फोन वरून उत्तर आलं “तुम्हाला माहित नाही का? आज गुरुवार, डॉक्टर सकाळी क्लिनिक मध्ये असतात”. वाटलं बरं झालं फोन करून अगोदर विचारलं. फोन ठेवून घरच्या वाटेवर निघालो. घरी पोचलो आणि बायकोने विचारले, “काय म्हणाले डॉक्टर?”. मी उत्तरलो “बातमी काही चांगली नाही आहे. ते म्हणाले कि मला चेहऱ्याचा पॅरालिसिस झाला आहे”. बायको दचकलीच. हे सगळे अनपेक्षित होते. संध्याकाळी मुलगी घरी आल्यावर तिलाही बातमी सांगितली. ती म्हणाली “मला शंका आली होती . पण तुम्हाला वाईट वाटेल म्हणून मी सांगायला गेली नाही” तिने इंटरनेट शोधून माहिती काढली. ती म्हणाली “हि लक्षणे पाल्सीची आहेत, आपण उद्या डॉक्टरला भेटूया”. दुसऱ्या दिवशी मी रजा टाकली होती. आईचे श्राद्ध होते त्यामुळे सकाळी नेहमी प्रमाणे गुरुजींची वाट बघण्यात वेळ गेला. मी पिंड नदीत सोडण्यासाठी स्कुटरवर गेलो. लक्षात आले कि रस्त्यातील धूळ थेट डोळ्यात जात आहे. नैसर्गिक रित्या जी डोळे बंद होण्याची क्रिया होती ती काही होत नाही. डोळ्यातून पाणी येत होते. संध्याकाळी तीन वाजता मी आणि मुलगी डॉक्टर कडे गेलो. सुदैवाने फारशी वाट बघावी लागली नाही. डॉक्टरने तेच एक्सरसाईज करायला लावले. ते म्हणाले “तुम्हाला Bell’s palsy नावाचा रोग झाला आहे. काहीहि घाबरण्या सारखे नाही”. मी त्यांना आदल्या दिवशी डोळ्याच्या डॉक्टरने सांगितलेले निदान सांगितले. ते म्हणाले “हा मेंदूशी संबंधीत रोग नाही आहे. तुमची डाव्या काना मागील नर्व्ह डॅमेज झाली आहे, त्यामुळे तिच्या ज्या डोळ्याकडे, ओठांकडे, जबड्याकडे इत्यादी जाणाऱ्या नर्व्हच्या मोटर फंक्शन बंद किंवा कमजोर झाल्या आहेत”. त्यांनी बी – १२ च्या इंजेकशन , आयुर्वेदिक गोळी, मसाज व इलेक्ट्रिक स्टिम्युलेशन असे उपचार लिहून दिले. ते म्हणाले “स्टिरॉईड मी तुम्हाला प्रिस्क्रायब करत नाही, बरेच डॉक्टर तसे करतात”. मी त्यांना विचारले “डायबेटिक असल्यामुळे असं होऊ शकतं का?”. डॉक्टर म्हणाले “शुगर मुळे त्याची शक्यता बळावते, पण ते कारण होऊ शकत नाही”. मी विचारले “तर असे कशामुळे होते?”. ते म्हणाले “तुम्ही थंडीत स्कुटर वर गेला होता का, कान एक्सपोस झालेतर असे होऊ शकते”. मी सायकलिंगला पहाटे साडे पाच वाजता जात असे. डोक्यावर हेल्मेट घालून जायचो पण कान बंद नसायचे.. मेडिकलच्या दुकानातून औषधं घेऊन आम्ही घरी आलो. त्याच्या दुकानातील क्रेडिट कार्डचं मशीन बंद होतं त्यामुळे उधारी वरच औषध घेऊन आलो.

रात्री भाऊ घरी आले होते, त्यांना मी काही सांगितले नाही. त्यांच्याही काही लक्षात आले नाही. रात्री झोपल्यावर असह्य दुखायला लागले. उठून बसल्यावर दुखायचे थोडे थांबायचे. आडवं पडलो कि परत दुखायला लागे. मी बाम लावून घेतल्यावर थोडे दुखायचे थांबले. रात्र तशीच घालवली. सकाळी उठल्यावर लक्षात आले कि जुलीला (आमची पेट डॉग ) बोलवताना मी शीळ घालायचो. तशी शीळ घालायचा प्रयत्न केला तर नुसतीच फुंकर मारल्या सारखा आवाज येत होता. आरश्यात बघून भुवया वर केल्या तर डावीकडची भुवई वर जात नव्हती. हसायचा प्रयत्न केला तर डावीकडचे ओठ उघडत नव्हते. त्यांमुळे चेहरा वाकडा दिसायचा. आपल्याला सर्व काही ठीक असताना ह्या गोष्टीचे महत्व कळत नाही. परंतु असे काही झाले कि कळायला लागते कि निसर्गानी किती जटिल सिस्टीम घडवली आहे. हे वर वर दिसणारे प्रॉब्लेम होते. नंतर जेवताना लक्षात आले कि मी घास चावताना अन्न गाल आणि दाढेच्या मध्ये अडकून राहत होते. मग मी बोटाने डावीकडचे अन्न वर ढकलत होतो. आपण अन्न चावताना आपल्या गालाचे स्नायू आपोआप ते अन्न वर ढकलत असतात. पण माझ्या बाबतीत तसे होणे बंद झाले होते. तसेच ओठांची हालचाल सिन्क्रोनाईज्ड होतं नसल्यामुळे बोलताना शबदांचा उच्चार समोरच्या माणसाला पण नीट ऐकू येत नव्हते. रविवारी बी-१२ इंजेक्शन घेण्यासाठी जवळच्याच एका डॉक्टर कडे गेलो तर त्यांनी सांगितले कि असे इंजेक्शन क्लिनिक मध्ये देता येत नाही कारण त्याची रिअक्शन होऊ शकते. तर तुम्ही हॉस्पिटल मध्ये जाऊन हे इंजेक्शन घ्या. तर आम्ही विमाननगर स्थित अपोलो क्लिनिक मध्ये गेलो. तिथली नर्स आधी म्हणाली कि हे इंजेक्शन आम्ही देऊ शकत नाही. थोड्यावेळा नंतर एका डॉक्टरला विचारून आली व म्हणाली कि तुम्हाला थोडा डोस देऊया पंधरा मिनिटे जर काही रिअक्शन झाली नाही तर उरलेले देऊ. त्यांनी एका शिकाऊ नर्सला इंजेक्शन देण्यासाठी पाठवले. तिने इंजेक्शनची बॉटल चे टॉप तोडताना स्वतःच्याच बोटात काच घुसवून घेतली. हे सगळे मी हताश पणे बघत होतो. तिने दुसरी बाटली पण तोडली. मी आणि माझी मुलगी , आम्ही दोघी नर्वस झालो. तिसऱ्या बाटलीतून तिने कसेबसे सिरिंज भरले. नंतर तिची सिनियर नर्स आली तर तिने सांगितले कि माझ्या डॉक्टरने इन्सुलिन देतात ती सिरिंज वापरायला सांगितली आहे. परत ते औषध दुसऱ्या सिरिंज मध्ये ट्रान्स्फर करणे चालू झाले. आता तर मला शंकाच यायला लागली कि ह्या बयेला इंजेक्शन टोचता तरी येत असेल कि नाही. मी खाटिकाने आमंत्रित केलेल्या बकऱ्या सारखे तोंड करून त्या बेड वर आडवा झालो. तिने इंजेक्शन मात्र न दुखावता दिले. तिथे परत न येण्याची शपथ घेऊन व अपोलोचे १०० रुपये देऊन आम्ही स्वतःची सुटका करून घेतली

रविवारी रात्री डोकेदुखीने बेजार झालो. बायकोने आणि मुलीने आमच्या सोसायटीतल्या एका मराठी डॉक्टर मित्रांना फोन करून फेशिअल पाल्सी झाल्या बद्दल सांगितले व कोणत्या डॉक्टरना दाखवण्या बद्दल विचारले. त्यांनी एका निरोलॉजिस्ट ला भेटायला सांगितले. ते त्यांच्या ओळखीचे आहेत व रुबी हॉस्पिटल मध्ये प्रॅक्टिस करीत आहेत. अलका आणि श्रेया ११ वाजता क्लिनिकमधे नंबर लावून बसले. आमची अपॉइंटमेंट नसल्या कारणाने आम्हाला सगळ्यात शेवटी तपासण्याचे त्यांनी मान्य केले होते. मी ऑफिस मधून क्लिनिक जवळ असल्यामुळे दुपारी १ च्या सुमारास त्यांच्या क्लिनिकमधे गेलो. मी गेल्यानंतर तब्बल अर्ध्या तासाने आमचा नंबर लागला. आम्ही तिघे, डॉक्टर समोर जाऊन बसलो. त्यांच्या समोर सगळी गाथा सांगितली. रात्री डोकं जाम दुखल्याचं पण सांगायला विसरलो नाही. ते डॉक्टर म्हणाले हा एक साधा रोग आहे. व्हायरल इन्फेक्शन मुळे हा रोग बळावतो. तुमची कानामागून जाणारी नर्व्ह सुजली आहे आणि तिला विस्तार पावण्यासाठी जागा नसल्या कारणाने ती दुखत आहे. हि स्थिती बरी व्हायला दीड ते दोन महिने लागू शकतील. ह्याच्या साठी तुम्हाला स्टिरॉईड्स घ्यावी लागतील. मी माझ्या डायबेटॉलॉजिस्टने स्टेरॉईड न घेण्याबद्दल सांगितल्याचे कारण त्यांना विचारले तर ते म्हणाले कि ह्या गोळ्यामुळे शुगर लेव्हल वाढते म्हणून त्यांनी तसे सांगितले असेल. त्यांनी मोबाईल वर फॅसिअल पाल्सी वर उपाय इंटरनेट वर शोधून दाखवले. सगळे स्टिरॉइड्स चीच प्रेस्क्रिप्शन देतात याचा पुरावा देखील दिला. बहुतेक डॉक्टर गुगल वरून वैद्यकीय सल्ला घेऊ नका असेच म्हणतात तर हे डॉक्टर चक्क मला सर्च रिझल्ट दाखवीत होते व आपण कसे बरोबर आहोत ह्याची पुस्ती जोडत होते! मला रात्री डोकं फार दुखत होतं , पण दिवसा काही दुखायचं नाही, ह्याच समाधानकारक उत्तर ते काही देऊ शकले नाही. मी रुबीत घेत असलेल्या इलेक्ट्रिक स्टिम्युलेशन ची रिसीट त्यांनी वाचली व म्हणाले “तुमच्या ह्या रोगाची ट्रीटमेंट ४०० रुपयात झाली पाहिजे, हे स्टिम्युलेशन घेण्याची गरज नाही, वायरला मागून करंट नसेल तर पुढे कितीही करंट देऊन काही होणार नाही”.

दुपारी ऑफिसमधे माझा एक सहकारी केबिन मधे आला. तुमच्या कंडिशन बद्दल मी माझ्या बायकोशी बोललो. ह्या मित्राची बायको आयुर्वेदिक डॉक्टर आहे. तर ती म्हणाली “त्यांच्या शरीराची वात प्रकृती वाढली आहे. त्यामुळे हे सगळे होतं आहे. तुम्ही सक्त आराम करा. गाडी बिडी चालवणे तर सोडा, तुम्ही काम पण करू नका. घरी झोपून रहा”. मी म्हणालो “अरे चेहर्या वरच्या परिणाम व्यतिरिक्त मला काही झाल्यासारखे वाटत नाही”. खरं तर मी शारिकदृष्ट्या फिट होतो. असे झाल्यानंतर पहिल्या रविवारी (२८ ऑक्टोबर) मी २५ किलो मीटर सायकल इव्हेंटमधे पण भाग घेतला होता. माझ्या मित्राने काढलेली फोटोमधे मी तोड वाकडे दिसू नये म्हणून सिरीयस चेहरा देखील केला होता. तरी बऱ्याचशा फोटो मधे चेहऱ्यावरील फरक जाणवत होता. ऑक्टोबर ४ तारखेला मी रामदऱ्याला येऊन जाऊन ५० किलोमीटर सायकलिंग केले होते. सकाळी सायकलिंग करताना मला थोडाफार डोके दुखल्याचं जाणवत होते तरी मी अट्टाहासाने सायकलिंग पूर्ण केले. घरी पोहचल्यावर ताणून दिली, तसेच जेवणानंतर दुपारी पण झोपलो. हा माझा मित्र अगदी सर्दी पडसे झालं तरी दांड्या मारतो. तो  अश्या परिस्थतीतीत मी चक्क कामाला येतो हे बघून हैराण झाला होता. तो म्हणाला “हि काहीतरी वेगळं घडण्याची नांदी (prelude) आहे”. आता मला काय बोलायचं कळेना. नुरोलॉजिस्टने दिलेल्या आश्वासक निदान मुळे माझा आत्मविश्वास वाढला होता तर हा माझे खच्चीकरण करीत होता. मी त्याचे बोलणे गांभीर्याने घेतले नाही. मला १० तारखेला दुबईला जायचे होते. मी आमच्या बॉसला मी दुबई ट्रीपला येऊ शकत नसल्याचे सांगितले. आमचे CEO म्हणाले “अरे तुझ्या डॉक्टरला सांग कि माझ्या जॉबमधे बोलावे लागते तर लवकर बरं होईल असे काहीतरी करा” आता माझ्या कंडिशन मुळे माझ्या जॉबवर काही परिणाम होईल असे मला वाटले नव्हते. त्याच्या बोलण्याचा अर्थ मला उमगला नाही.आमच्या सासूबाईने ऑफिसमधे फोन केला. मी त्यांना उलट धैर्य दिला कि मी ठीकठाक आहे आणि ऑफिसमधे कामाला येत आहे. दरमान्य आमच्या सौभाग्यवतीने घाबरून माहेरी आईला कळवून टाकले होते. त्यांनी मला त्यांच्या शेजाऱ्यांची गोष्ट सांगितली. आता त्यांना पॅरालीसीस झालं होतं आणि माझ्या कंडिशनचा त्याच्याशी काही संबंध नव्हता. त्यांनी कुणाकुणाला काय झाले होती याची यादी मांडली. आता त्यांना कसे सांगावे मला पॅरालीसीस झाले नाही. हे एक वायरल इन्फेक्शन आहे. पण त्यांनी मला काही बोलू दिले नाही, मीही काही स्पष्टीकरण दिले नाही.

रोज सकाळी उठल्यावर मी चेहऱ्याचा मसाज करीत होतो. अगदी न चुकता दिवसातून तीनदा मनलावून करीत होतो. सकाळी चालायला जाताना गालाचा व्यायाम करीत होतो. आरशात पाहून भुवया वर करण्याचा प्रयत्न करीत होतो. उजवी भुवई फक्त वर जात होती. थोडा थोडा फरक दिवसें दिवस , दिसत होता. २ महिने लागणार असे डॉक्टरने सांगितले होते तरी मन ऐकण्याच तयार नव्हते. जोमाने प्रयत्न चालू होते. मनाने हार खाल्ली कि कुठलेच काम शक्य दिसत नाही. ऑफिसला जाताना एकदा (स्टिरॉईडच्या गोळ्या घेतल्या नंतर) रस्त्यात डोळ्यासमोर अंधारी आल्या सारखे वाटले. चौकातून पुढे जाऊन वळणावर कार थांबवू म्हणून मी सिग्नल ला थांबलो. कपाळावर हाताने मसाज केला. जरा बरं वाटले. असे रोज वेगळ्या प्रसंगाला सामोरे जावं लागत होतं. डावा डोळा उघडाराहिल्यामुळे कोरडा पडत होता व पाणी येत राहायचं. सात ते ९ नोव्हेंबर मला ऑफिसला दिवाळीची सुट्टी होती. मी सोमवार ते मंगळवार सुट्टी टाकली. दोन दिवस आराम करण्याचं ठरविले. लक्ष्मीपूजन झाल्यानंतर मुंबईला जायचा बेत आम्ही करीत होतो. मी स्वतः ड्राईव्ह करून मुंबईला जाण्याबद्दल साशंक होतो. मग आम्ही ठरविलं कि स्टिरॉईडच्या गोळ्या न घेताच ड्राईव्ह करायचं म्हणजे काही प्रॉब्लेम येणार नाही. सकाळी ७ वाजता विमान नगर मधल्या “सांबर” खानावळीत नाश्ता करून आम्ही निघालो. वाटेत काही त्रास झाला नाही. २ ते अडीच तासात मुलुंडला पोचलो. मुलुंडला पोचल्यावर गोळ्या घेतल्या. मुलुंडला पोहचल्यावर दुपारी स्टेशन जवळ जाऊन “किल्ला” व “मुशाफिरी” हे दिवाळी अंक विकत घेतले. सासरी २-३ दिवस वाचायला बराच वेळ मिळतो. मागच्या वर्षी “किल्ला” दिवाळी अंक पहिल्यांदा वाचला आणि तो खूप आवडला होता. आमचे सोसायटीतले डॉक्टर मित्र एकदा सोसायटीत फिरताना भेटले, त्यांनी गाडी थांबवून विचारपूस केली. “काही दिवसात बरा होशील, काळजी करू नकोस” असे आश्वासन देखील दिले. “डोळा ड्राय होतं असेल तर मी एक औषधं लिहून देतो, ते रोज २-३ वेळा घेत जा”.

ह्या सगळ्या प्रॉब्लेम मधे रुबी हॉल बद्दल एक सांगावेसे वाटते. हि संस्था एक लुटारू संस्था आहे. इथल्या प्रत्येक कर्मचाऱ्याला पेशंटना कसे लुटायचे याचे प्रशिक्षण दिले जात असावे. मी इलेक्ट्रिक स्टिम्युलेशन घेण्यासाठी पहिल्यांदा गेलो. त्यांनी २५० रुपये एका सेशनचे चार्जे केले. पहिला दिवस असल्यामुळे त्यानी जरा सौम्य करंट दिले. त्यामुळे शॉक काही जोरात बसले नाहीत. दुसऱ्या दिवशी रिसेप्शनची व्यक्ती म्हणाली “तुम्ही रोज पे का करता, मी तुम्हाला पॅकेज देते, तुम्हाला किती दिवस ट्रीटमेंट घ्यायची आहे?” मी सांगितले कि अजून चौदा दिवस तरी घ्यावी लागेल. तर तिने २५० गुणिले चौदा याप्रमाणे मला “पॅकेज” ऑफर केले. मी विचारले “पैसे सगळे एकदाच भरून मला काय फायदा होणार?” तर ती म्हणाली “मी ३०० रुपये कमी करून देते” मीही आजार पणामुळे सारासार विचार करू शकलो नाही आणि मी पैशे भरून बसलॊ. नंतर नुरोलॉजिस्ट ने ट्रीटमेंट न घेण्या बद्दल सांगितले तर मी पैसे परत करण्या बद्दल आर्जव केली. तर आज मॅडम रजेवर आहेत, उद्या त्या बाहेर गेल्या आहेत करत दोन आठवडे घालवले. मी त्यांना सांगत होतो कि पैसे एकदम भरायला त्यांनीच सांगितले, मी रोज भरत होतो. त्यामुळे डॉक्टरनी ट्रीटमेंट घेऊ नका म्हटल्यावर मला पैसे परत द्या. दुसऱ्या दिवशी मी ट्रीटमेंट घेतली तेंव्हा खूप हाल झाले. जोरात शॉक दिल्यामुळे त्वचा दुखायला लागली. तसेच सूज आल्यासारखी दिसायला लागली. त्यामुळे मला तो अत्याचार स्वतःवर करून घेण्यात रस नव्हता. शेवटी नाईलाज झाल्यावर त्यांनी पैसे परत केले.

आज २४ नोव्हेंबर. एक महिना होतं आला आहे. आता दिवसें दिवस तब्येत सुधारत आहे. स्टिरॉईडच्या गोळ्यांचा डोस संपला आहे. डोळ्याची आपोआप उघडझाप अजून हवीतशी होतं नाही. काही आठवडयांनी परिस्थिती पूर्व पदावर येण्याची वाट बघत आहे. पण ह्या आजारपणाने काही गोष्टी शिकवल्या:
१. अचानक काही होऊ शकतं (विशेषतः तुमचं वय पन्नासच्या पुढे असेल तर )
२. योग्य त्या डॉक्टरला दाखवणं महत्वाचं आहे (हो, डॉक्टर चुकू शकतात)
३. परिस्थितीमुळे खचून जायचे नाही
४. घरच्यांचा सपोर्ट महत्वाचा आहे (माझे घरचे एका डॉक्टर कडून दुसऱ्या डॉक्टरकडे फिरत राहिले)
५. बरोबरचे, चुकीचा सल्ला देतील किंवा चुकीचा अंदाज करतील ,आपण स्वतः ठरवायचे त्यापैकी काय ऐकायचे आणि काय सोडून द्यायचे. नाहीतर तुमचे मानसिक खच्चीकरण हमखास होईल

आता अँजेलिना जोलीचं पिक्चर देण्याचं कारण कि तिला २०१६ मधे बेल्स पाल्सी झाली होती. एका अति सुंदर दिसणाऱ्या नटीला ते होऊ शकते तर आमची काय व्यथा.

मुलुंडचा फेरफटका

दिवाळीच्या सुट्टीत आम्ही सगळे मुलुंडला सासऱ्यांच्या घरी गेलो होतो. मुलुंडला गेलो कि सकाळी मी ईस्टर्न हायवे वरच्या सर्व्हिस लेन वर चालायला जातो, ह्या दिवाळीत तीन दिवस सकाळी चालायला गेलो होतो. मला हा मार्ग चालायला आवडतो कारण तो बराचसा सरळ आहे. लांब लांब पर्यंत नजर टाकली कि रस्ता दिसतो. ह्या रस्त्यावर बरीच माणसे सकाळी चालायला येतात. मी माणसांचे निरीक्षण करीत तो २०-३० मिनिटांचा  वॉक घेत असतो. बऱ्याच वयाची आणि वर्णाची माणसं येत जात असतात. एखादा वयस्क बाबा दिसतो ज्याच्या हातात कापडी पिशवी असते, बहुतेक त्याच्या बायकोनं बजावून सांगितलेले असते “आता बाहेर चाललाच आहात तर येताना दूध घेऊन या”. एखादा दुसरा माणूस शूज ऐवजी चप्पल घालून चक्क पळत असतो. तो तुमच्या मागून लांबून येत असतो. तो जवळ आला कि त्याच्या त्या चपलेचा आवाज ऐकून ब्रिज वरून कारने जाताना ठप्प ठप्प असा जो आवाज येतो तसा आवाज यायला लागतो म्हणून मी मागे वळून बघतो, चुकून एकादी कार तर चुकीच्या साईडने आली तर नाही ना. काही सांगता येत नाही, आपल्या लोकशाहीत काहीही शक्य आहे.

इथे जोडपी पण वॉकला येतात. परवा, एक जोडपे चालत होते. त्यातली “ती” नॉर्मल चालत होती तर “तो” दोरीने बांधलेल्या कुत्र्या सारखा स्लो मोशन मध्ये तिच्या मागोमाग जॉगिंग करीत चालला होता. आजकाल चालायला जाताना बरीच लोकं आपल्या कुत्र्याला पण घेऊन येतात. असाच एक लॅब्राडोरचा मालक दिसला. कुत्र्याचा पट्टा स्वतःच्या कमरे भोवती गुंडाळला होता, ते पण अगदी अभिमानाने बरं का! लॅब्राडोर कुत्रा तो, संथ गतीने चालणारा बराचसा स्थूल कुत्रा. तो आपला मालकाच्या आज्ञेनुसार पांढऱ्या पट्ट्यावरून निमूटपणे चालला होता. काही जोडपी मिक्स डबल रेस, लांब पल्ल्याच्या शर्यतीत पळत असल्या सारखे एका लयीत एक मेका शेजारी पळत होते. एखाधा गोरापान कोकणस्थ (साने किंवा साठे असावा), दिसतो. आम्ही सकाळी उठल्या उठल्या फिरायला जातो, केस विस्कटलेले, दाढीचे खुंट वाढलेले, कपडेपण चुरगळलेले असतात. तर हि माणसं परीट घडीचे कपडे घालून, नुकतेच अंघोळ करून आल्या सारखे ताजेतवाने दिसत असतात. काही जण घडाळ्याकडे बघत चालत असतात. त्यांना सकाळची ८:१२ ची लोकल पकडायची असते तर आता घरी जाऊन आवरायला किती वेळ शिल्लक आहे याचंच गणित मनात सोडवत असतील बिचारे. काही जण जेल मधून सुटल्या सारखे पळत असतात, त्यांचं सारखं मागे लक्ष असतं. मान वळवून, वळवून मागे बघत पळत असतात. काही निवृत्तीनाथ आरामात चालत असतात. तर काहीजण शुगर वाढल्यामुळे डॉक्टरांनी चालणं सक्तीचं केलं असल्यामुळे नाईलाजाने चालत असतात. पूर्वेकडे हळूहळू सूर्य उगवत असतो, सूर्यबिंब प्राचीवर दिसायला सुरवात होते, तसे काही जण थोडासा पॉज घेऊन सूर्याला नमस्कार करतात आणि पुनःच चालू लागतात.

mul1.jpgmul2

मुंबईकर म्हटले कि धंद्याच्या बाबतीत आपलं डोकं कसं आणि कुठे कुठे चालवतील हे सांगता येत नाही. वरील फोटो आपापली सर्व्हिस ची जाहिरात अगदी फुकट केलेली दिसते. अशीच जाहिरात रस्त्यावर पण रंगवली आहे. मुलुंडचा एक विद्यमान आमदार आहे, त्याच नाव तारा सिंग. हा माणूस पूर्व जन्मी एकाधी टपरी घालून धंदा करीत असावा. “आमच्या येथे सर्व प्रकारची पेवर ब्लॉक ची कामे केली जातील,” अशी एकाधी पाटी पण असेल त्याच्या दुकानावर. तर ह्या आमदारसाहेबानी इतस्ततः स्वतःच्या नावाचे बोर्ड लावले आहेत. स्वतःला कार्यसम्राट घोषित करून टाकले आहे. तर हा कार्य सम्राट फक्त पेवर ब्लॉक चीच कामं का करतो हे काही केल्या कळत नाही. कदाचित अशा जाहिराती करण्याचे पैसे पण तो सोसायटींना देत असावा. म्हणजे कोणी मतांसाठी लाच दिल्याचा आरोप पण करणार नाही. मला प्रश्न पडला कि असे कार्यसम्राट आमच्या पुण्य नगरीत का बरे जन्माला येत नाहीत? म्हणजे आमच्या सोसायटीतले पेवर ब्लॉक चे कामं पण फुकटात झाले असते.

रस्त्याच्या कडेला बरेच बकुळीची झाडे आहेत. काही झाडावर बकुळीची फुले पण दिसली. काही लोकं खाली पडलेली फुले वेचीत चालत होते. असे हे माझे तीन दिवसांचे वेगवेगळे अनुभव मी शब्दांकित केले आहेत .

This is about my travel / trek to different destinations and meeting different people all over the world. I write in English and Marathi.